Fermantasyon Solunum Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
Fermantasyon Solunum Nedir? – Sadece Bir Biyolojik Süreç Değil
İstanbul’da yaşayan, sivil toplum kuruluşunda çalışan 29 yaşında bir gencim. Her gün şehrin farklı köşelerinde karşılaştığım insanlarla, gözlemlediğim günlük yaşamdan oldukça ilham alıyorum. Bir süredir, fark ettiğim bir şey var: Her ne kadar biyoloji dersi kitabında fermantasyon solunum basit bir kimyasal reaksiyon olarak tanımlansa da, bu sürecin daha derin anlamlar taşıdığına inanıyorum. Bir insanın “Fermantasyon solunum nedir?” diye sorması, belki de sadece biyolojiyle ilgili bir soru sormaktan çok daha fazlası olabilir. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden baktığımda, fermantasyon solunumunun anlamı bambaşka bir hal alıyor.
Sokaklarda Gördüğüm Farklı Hayatlar ve Fermantasyon
İstanbul’un sokakları… Bazen insanın ruhunu daraltan, bazen de içindeki enerjiyi uyandıran bir yerdir. Her gün binlerce insan, farklı toplumsal kimlikler, kültürel geçmişler ve ekonomik durumlarla karşılaştıkları hayatta, farklı mücadeleler verirler. Fermantasyon solunumunun ne olduğunu soracak olursak, temelde, oksijen olmadığında hücrelerin enerjiyi nasıl ürettiğinden bahsederiz. Bu süreç, çoğunlukla mikroskobik organizmalarla ilişkilendirilse de, toplumsal bağlamda, güçsüzlerin hayatta kalma ve direnme mücadelesine de benziyor.
Bir sabah, metrobüs yolunda yoğun bir kalabalığın içinde, önümü göremediğimi fark ettim. Kimisi telefonuna bakıyor, kimisi ise gözlerini yere indirip aceleyle yürüyordu. Toplumun farklı kesimlerinden gelen bu insanlar, tıpkı hücreler gibi, bazen oksijen ya da koşullar elvermediğinde hayatta kalmak için farklı yollar arar. Tıpkı fermantasyon solunumunun oksijensiz ortamlarda devam etmesi gibi, bazı toplum grupları da en zorlu koşullarda, varlıklarını sürdürebilmek için dayanıklı yöntemler geliştirir.
Fermantasyon, aslında bir çeşit “daha az kaynakla varlık gösterme” sürecidir. Oksijenin yokluğunda, hücreler enerjiyi en verimli şekilde üretir. Benzer şekilde, toplumun marjinal grupları – kadınlar, LGBTQ+ bireyler, engelliler ya da yoksullar – bazen toplumsal baskılar ve sınırlamalar altında, toplumsal yaşamda var olabilmek için alternatif yollar bulurlar. Bu, aslında bir hayatta kalma mücadelesi gibidir.
Fermantasyon Solunumunun Toplumsal Cinsiyet ve Çeşitlilikle İlişkisi
Bir gün iş çıkışı, yaşadığım mahalledeki küçük kafeye uğradım. Kadın çalışan, akşam saatlerinde kısıtlı bir alanda çalışmaya devam ediyordu. Bir başka kadın ise kafeye gelip, garsona sesini yükseltip siparişini zorla aldırmaya çalışıyordu. Bu durum bana toplumsal cinsiyetin nasıl işlediğini hatırlattı. Kadınlar çoğu zaman toplumsal olarak kendilerini görünür kılmak için daha fazla enerji harcarlar. Kadınların sesini duyurabilmesi, hem toplumsal cinsiyet eşitsizliğiyle hem de görünürlükle ilgili bir mücadele gerektiriyor.
Fermantasyon solunumunun temel özelliği, oksijensiz bir ortamda hayatta kalmayı başarmaktır. Oksijen gibi belirli avantajlara sahip olmayan toplum gruplarının hayatta kalma mücadelesi, bazen bireysel dayanışma ve iş birliği ile mümkün olur. Kadınlar ya da toplumsal cinsiyet normlarından sapmış bireyler de bu toplumsal oksijensizlik içinde hayatta kalabilmek için alternatif dayanışma biçimleri geliştirir. Dayanışma ağları kurar, seslerini duyurmak için kolektif hareket ederler.
Sosyal Adalet ve Fermantasyon
İstanbul’un başka bir köyüne yolculuk yaparken, yerel pazarda esnafla sohbet etme fırsatım oldu. Pazarda çalışan yaşlı bir adam, bazen hiçbir şey satamadan gün boyu çalışıyordu. Fakat o, hayatta kalabilmek için her zaman bir yol buluyordu. İnsanlar ona bakıp yardım ederken, yaşamın ne kadar zorlayıcı olduğunu da görüyordum. İşte burada, fermantasyonun ikinci bir yönü var: Hayatta kalmak, bazen toplumsal adaletin sağlanmasıyla mümkün olur. Bir toplum, herkesin eşit haklara sahip olmadığı bir düzende ne kadar ileri gidebilir? Fermantasyon, bazen eşitsizlikle, bazen de kaynakların yetersizliğiyle ilişkilidir. Ama bu süreç, hep bir çözüm üretir, hayat bir şekilde devam eder.
Sosyal adalet, tıpkı fermantasyon gibi, toplumda yeterli kaynak olmayan yerlerde adaletin sağlanması gerektiğini savunur. Bir toplumda bazı gruplar, daha iyi eğitim, sağlık, iş imkanları gibi kaynaklardan yoksun kalabilir. Ancak bu gruplar, yine de hayatta kalmak için alternatif yöntemler bulurlar. Bu noktada, toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik de devreye girer. Hem bireysel hem de toplumsal olarak herkesin aynı fırsatlara sahip olması gerektiğini savunmak, sosyal adaletin temelidir.
Sonuç: Fermantasyon Solunumunun Toplumsal Yansıması
Fermantasyon solunum, basit bir biyolojik süreçten çok daha fazlasıdır. Bu süreç, toplumun en zorlayıcı koşullar altında bile hayatta kalabilme kapasitesini simgeler. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında, fermantasyon solunumunun anlamı, zorlayıcı koşullarda bile var olmanın, direnmenin ve alternatif çözümler üretmenin önemini vurgular. İstanbul’un sokaklarında, metrobüslerde, kafelerde gördüğüm her birey, tıpkı hücreler gibi, bazen zorunlu olarak hayatta kalabilmek için farklı yollar buluyor. Bu mücadele, her zaman toplumun zayıf görünen kesimlerinin, görünürlükleri arttıkça daha da güçlü hale gelmesini sağlıyor.